Unha primeira aproximación ao léxico da personalidade en lingua galega

Descargas

Publicado

22-12-2025

Número

Sección

Artigos

Autores/as

DOI:

https://doi.org/10.32766/cdl.42.895

Palabras clave:

acceso léxico, personalidade, Modelo dos Cinco Grandes, taxonomía, enfoque émico, lingua galega

Resumo

O presente traballo ten como obxectivo explorar os descritores léxicos da personalidade en galego, cun enfoque émico, en que son os propios falantes os que achegan os termos atendendo ao seu propio contexto lingüístico. O marco de referencia adoptado foi o Modelo dos Cinco Grandes da personalidade, que propón cinco dimensións fundamentais: extraversión, afabilidade, responsabilidade, neuroticismo e apertura á experiencia (Goldberg 1981).

Realizouse un estudo de acceso léxico, identificando os adxectivos máis frecuentemente evocados polos falantes de galego ao describir trazos de personalidade, levouse a cabo a análise sobre a valencia afectiva e o nivel de activación emocional e realizouse a súa categorización segundo o Modelo dos Cinco Grandes. Para consultar a frecuencia dos termos no uso escrito da lingua, recorreuse ao corpus do Tesouro Informatizado da Lingua Galega (TILG). Os resultados mostran un predominio de termos con valencia positiva, coincidindo con estudos previos noutras linguas romances. A clasificación segundo o Modelo dos Cinco Grandes revela unha maior representación das dimensións de extraversión e afabilidade.

Esta investigación constitúe unha primeira aproximación empírica ao léxico da personalidade en lingua galega e subliña a necesidade de desenvolver recursos específicos adaptados á realidade lingüística propia.

Descargas

Os datos de descargas aínda non están dispoñibles.

Citas

Alderotti, Giammarco; Rapallini, Chiara; e Traverso, Silvio (2023). The Big Five Personality Traits and Earnings: A Meta-Analysis. Journal of Economic Psychology. 94, 102570.

Allport, Gordon W. (1937). Personality: A psychological interpretation. New York: Holt.

Álvarez de la Granja, María e López Meirama, Belén (2014). Léxico dispoñible do galego. Serie 71 Verba: Anuario Galego de Filoloxía. Anexos. Santiago de Compostela: Universidade de Santiago de Compostela.

Ashton, Michael C.; Lee, Kibeom; Perugini, Marco; Szarota, Piotr; de Vries, Reinout E.; Di Blas, Lisa; Boies, Kathleen; e De Raad, Boele (2004). A Six-Factor Structure of Personality-Descriptive Adjectives: Solutions From Psycholexical Studies in Seven Languages. Journal of Personality and Social Psychology. 86 (2), 356-366.

Bermúdez Moreno, José; Pérez García, Ana María; e Sanjuán Suárez, Pilar (2017). Psicología de la personalidad: Teoría e investigación. Madrid: Editorial UNED.

Blanco Canales, Ana (2024). Propiedades afectivas del léxico básico del español como segunda lengua y su relación con factores léxico-semánticos y gramaticales. Círculo de Lingüística Aplicada a la Comunicación. 99, 263-281.

De Raad, Boele; Barelds, Dick P. H.; Timmerman, Marieke E.; De Roover, Kim; Mlačić, Boris; e Church, Timothy A. (2014). Towards a Pan-Cultural Personality Structure: Input from 11 Psycholexical Studies. European Journal of Personality. 28 (5), 497-510.

DRAG = González González, Manuel, dir. (2012). Dicionario da Real Academia Galega. A Coruña: Real Academia Galega.

Fraga, Isabel; Guasch, Marc; Haro, Juan; Padrón, Isabel; e Ferré, Pilar (2018). EmoFinder: The meeting point for Spanish emotional words. Behavior Research Methods. 50 (1), 84-93.

Ganitsky, Paula; Fraga, Isabel; e Romero, Estrella (2023). Actualización taxonómica del léxico de personalidad en español: primeras fases del estudio PersoLex. Póster presentado nas XII Jornadas de la Asociación Iberoamericana para el Estudio de las Diferencias Individuales (AIIDI). 7 e 8 de setembro de 2023, Facultade de Psicoloxía da Universidade de Sevilla.

Gerber, Alan S.; Huber, Gregory A.; Doherty, David; e Dowling, Conor M. (2011). The Big Five Personality Traits in the Political Arena. Annual Review of Political Science. 14, 265-287.

Goldberg, Lewis R. (1981). Language and individual differences: The search for universals in personality lexicons. En: L. Wheeler, ed. Review of Personality and Social Psychology. Beverly Hills, CA: Sage, vol. 2, pp. 141-165.

Goldberg, Lewis R. (1990). An Alternative “Description of Personality”: The Big-Five Factor Structure. Journal of Personality and Social Psychology. 59, 1216-1229.

Hidalgo-Fuentes, Sergio e Fernández-Castilla, Belén (2023). Problematic Internet Use and the Big Five Personality Model: An Updated Three-Level Meta-Analysis. Behaviour & Information Technology. 43 (14), 3537-3560.

Iraegui, Ana e Quevedo-Aguado, M. Paz (2002). Aproximación psicolingüística al estudio de la personalidad en español: Una propuesta taxonómica. Iberpsicología: Revista Electrónica de la Federación española de Asociaciones de Psicología. 7 (1).

JASP = JASP Team (2024). JASP (VERSIÓN 0.19.3) [Programa informático].

John, Oliver P; Angleitner, Alois; e Ostendorf, Fritz (1988). The lexical approach to personality: A historical review of trait taxonomic research. European Journal of Personality. 2 (3), 171-203.

Kajonius, Petri J. e Johnson, John A. (2019). Assessing the Structure of the Five Factor Model of Personality (IPIP-NEO-120) in the Public Domain. Europe’s Journal of Psychology. 15 (2), 260-275.

Liu, Ziyan; Yingnan, Li; Wenying, Zhu; Yuanping, He; e Dongbin, Li (2022). A Meta-Analysis of Teachers’ Job Burnout and Big Five Personality Traits. Frontiers in Education. 7, 822659, 110-126.

Mammadov, Sakhavat (2022). Big Five personality traits and academic performance: A meta-analysis. Journal of personality. 90 (2), 222-255.

Marques de Pinho, Cristina e Guzzo, Raquel (2003). Construction of a Brazilian taxonomy of personality-descriptive terms. Estudos de Psicologia (Campinas). 20(3), 13-23.

McCrae, Robert R. e Costa, Paul T. Jr. (2010). The NEO Inventories: Professional Manual. Lutz, FL: Psychological Assessment Resources.

Otero Gil, Alicia (2001). Teorías implícitas de personalidad en la infancia. Análisis empírico a partir del modelo de los cinco grandes. Tese de doutoramento. Salamanca: Universidad Pontificia de Salamanca

Saucier, Gerard; Ostendorf, Fritz; e Peabody, Dean (2001). The Non-Evaluative Circumplex of Personality Adjectives. Journal of Personality. 69 (4), 537-582.

Soutter, Alistair Raymond Bryce e Mõttus, René (2021). Big Five facets’ associations with pro‐environmental attitudes and behaviors. Journal of Personality. 89 (2), 203-215.

TILG = Santamarina, Antón, dir.; González Seoane, Ernesto e Álvarez de la Granja, María (2012-2013). Tesouro Informatizado da Lingua Galega (TILG). Santiago de Compostela: Universidade de Santiago de Compostela / Instituto da Lingua Galega.

Tupes, Ernest C. e Christal, Raymond E. (1961). Recurrent personality factors based on trait ratings. Informe técnico ASDTR-61-97. Lackland Air Force Base, Texas: U.S. Air Force.

Widiger, Thomas A. e Crego, Cristina (2019). The Five Factor Model of Personality Structure: An Update. World Psychiatry. 18 (3), 271-272.

Wiggins, Jerry S. (1980). Circumplex models of interpersonal behavior. En: L. Wheeler, ed. Review of personality and social psychology. Beverly Hills: Sage, vol. 1, pp. 265-294.

Xunta de Galicia: Tradutor Gaio.