Arquivos
-
Núm. 42 (2025)
O número 42 de Cadernos de Lingua céntrase de maneira practicamente monográfica nos traballos desenvolvidos polo Seminario de Sociolingüística da Real Academia Galega.
O número abre cun repaso ás principais conclusións do Informe sobre a situación da lingua galega segundo os datos do Instituto Galego de Estatística de 2023: Análise da enquisa sobre coñecemento e uso do idioma galego (2023) e da evolución sociolingüística de Galicia (1992-2023) (2024), aprobado polo plenario da Real Academia Galega. Henrique Monteagudo extracta tamén no seu artigo a análise dos principais datos referentes ao coñecemento e uso do idioma galego da “Enquisa estrutural a fogares” do Instituto Galego de Estatística.
Pola súa banda, Martín Vázquez Fernández, membro do Seminario de Sociolingüística, insiste en analizar os procesos de substitución lingüística do galego polo castelán a través dos resultados do Mapa sociolingüístico escolar de Santiago de Compostela, unha investigación desenvolvida dende este Seminario, que combina datos sociolingüísticos e sociodemográficos recollidos entre o profesorado, o alumnado e as familias da educación primaria, secundaria e postobrigatoria da cidade.
O técnico Gabino S. Vázquez-Grandío e Rosa Moreiras Cuñarro, membro do Servizo de normalización Lingüística do Concello de Ames, expoñen o desenvolvemento, execución e resultados de Modo galego, actívao!, un proxecto de dinamización lingüística no que colaboran a Real Academia Galega, o Concello de Ames e os distintos axentes da comunidade educativa local. Os obxectivos deste programa son a mellora da autoconfianza e a diversificación do uso do galego da totalidade do alumnado, a visibilización e apoderamento do alumnado galegofalante e a promoción dos centros de ensino como «espazos seguros» para o uso do galego. Os datos extraídos de cada edición axudan na investigación en dinamización lingüística e contribúen ao desenvolvemento de mellores iniciativas.
A académica e membro do Seminario de Sociolingüística da Real Academia Galega María López-Sández e Alejandro Doval Casas, investigador da USC, analizan a influencia da variable xénero nas prácticas lingüísticas do profesorado galego de matemáticas. Os resultados confirman a maior tendencia das mulleres á converxencia lingüística e á acomodación nas súas prácticas docentes como estratexia de xestión comunicativa e afectiva na aula. No contexto actual de retroceso nos niveis de uso do galego, a preferencia expresada pola maioría do profesorado de matemáticas polo galego como lingua na que lle gustaría impartir docencia, así como a constatación do peso da regulamentación lingüística á hora de impedilo, poñen de relevo a necesidade de revisar o modo en que se empregan as linguas no ensino e de repensar a súa regulación.
Finalmente, as investigadoras do Instituto de Psicoloxía da USC Elena Rey García, Estrella Romero Triñanes, Paula Ganitsky Chemby e Isabel Fraga Carou empregan o Modelo dos Cinco Grandes de Goldberg, para explorar os descritores léxicos da personalidade en lingua galega. Os adxectivos máis frecuentemente evocados polos falantes de galego ao describir trazos de personalidade mostran un predominio de termos con valencia positiva e unha maior representación das dimensións de extraversión e afabilidade. Esta investigación constitúe unha primeira aproximación e subliña a necesidade de desenvolver recursos específicos adaptados á realidade lingüística propia.
-
Núm. 41 (2024)
Nas viaxes galegas de Dorothé Schubarth, traballo de campo para a recolla de música e canto tradicional sobre o que se desenvolveu a redacción dos sete volumes do Cancioneiro popular galego, a investigadora suíza recolleu nas súas gravacións contos narrados polos mesmos informantes, que foron descartados por non ser o obxecto da investigación, mais que, polo seu interese, recadou en novas gravacións que entregou no Arquivo do Galego Oral.
Carme Hermida preséntanos neste número 41 de Cadernos de Lingua, a transcrición de 22 destas narracións recollidas en lugares dos concellos de Pedrafita do Cebreiro, Cuntis, Dumbría ou A Estrada.
Pola súa banda, Inés Veiga e Yolanda Iglesias reflexionan no seu traballo sobre a orixe e a evolución semántica das voces monogamia, bigamia, poligamia, poliandria e polixinia no galego e noutras linguas da contorna coa finalidade de identificar prexuízos, estereotipos e outros nesgos ideolóxicos e presentar novas propostas de definición máis adaptadas aos modelos actuais de relacións afectivo-sexuais. Martín Luna examina, nun outro artigo, o concepto de motivación lingüística e propón un sistema de clasificación fundamentado nas relacións entre os compoñentes do signo lingüístico que distingue entre tipos de motivacións intralingüísticas e extralingüísticas. Esta proposta quere ser un esteo onde se apoien futuras investigacións así como asentar as bases para a súa aplicación na cartografía motivacional.
Pecha o número 41 de Cadernos de Lingua unha laudatio que Francisco Fernández Rei dedicou a Antón Santamarina no marco da homenaxe ao académico nas XX Xornadas de Normalización Lingüística organizadas polas Escolas Católicas-Galicia o 22 de novembro de 2024 en Santiago de Compostela.
-
Núm. 40 (2023)
No número 40 de Cadernos de Lingua, a profesora Carme Hermida Gulías analiza a velocidade media de lectura das persoas adultas en lingua galega, parámetro fundamental para o correcto desenvolvemento dunha serie de actividades relacionadas coa lingua e coa lectura, como poden ser os audiolibros ou audioguías, ou produtos televisivos en versión lingüística orixinal con apoio de subtítulos.
A partir da análise da práctica lingüística de dous falantes, o traballo de Pedro Casais Cobas trata de observar a variación lingüística no galego actual, co obxectivo de determinar de que maneira o contacto do galego popular rural co castelán, coa variedade estándar e con outras linguas inflúe nas variedades do galego rural e establecer a relación existente entre este cambio lingüístico e a creación de novas identidades.
Finalmente Daniel Amarelo pon o foco na variación das perífrases temporais haber (de) + inf. e ir + inf. no galego oral contemporáneo. A partir da consideración do futuro en traballos anteriores, reúnense 150 exemplos de futuro perifrástico (ir + inf.) e 150 exemplos de futuro con haber (haber (de) + inf.), perífrases temporais que compiten na expresión do futuro nos seus espazos semánticos. Esta investigación, de carácter variacionista e con base empírica cuantitativa, demostra como as dúas formas en pugna se distribúen no uso das falantes en función de distintos factores lingüísticos e segundo as súas distintas vías de gramaticalización.
-
Núm. 39 (2021)
A riqueza fraseolóxica na novela Costa do Solpor, do académico correspondente Xosé María Lema (Vimianzo, 1950), abre Cadernos de lingua 39. O mesmo número inclúe un traballo sobre a adquisición de estratexias de cortesía en galego na infancia e unha análise sobre a ideoloxía e a identidade no hip-hop e o trap galegos. Pecha o volume unha recensión sobre a última entrega do Atlas Lingüístico Galego, editado en 2020 pola Universidade de Santiago de Compostela e a Fundación Barrié e centrado no léxico do ser humano.
