As cruces de pedra na Galiza: o cumio do Castelao investigador no exilio

Descargas

Publicado

20-04-2026

Cómo citar

Tilve Jar, M. de los Ángeles (2026) “As cruces de pedra na Galiza: o cumio do Castelao investigador no exilio”, Boletín da Real Academia Galega. A Coruña, (386), pp. 339–374. doi: 10.32766/brag.386.920.

Número

Núm. 386 (2025): As cantareiras e a poesía popular oral

Sección

Traballos de investigación e estudo

Licenza

Autores/as

DOI:

https://doi.org/10.32766/brag.386.920

Palabras clave:

Castelao, cruceiros, patrimonio cultural, arte popular, identidade galega

Resumo

As cruces de pedra na Galiza (1950) representa a síntese do labor investigador de Alfonso Daniel Rodríguez Castelao sobre os cruceiros galegos e constitúe unha achega clave ao estudo do patrimonio de Galicia. Iniciado en 1924 no Seminario de Estudos Galegos e concluído en 1946 no exilio en Buenos Aires, o proxecto combina traballo de campo, análise tipolóxica e extensa documentación gráfica, incluíndo a comparación con cruces doutros contextos europeos. Cun enfoque pioneiro, a obra vai máis aló da catalogación, integrando dimensións históricas, artísticas e simbólicas, e interpretando os cruceiros como expresión da identidade colectiva galega. Aínda que algunhas hipóteses foron posteriormente superadas, o seu legado marcou un punto de inflexión na visibilización e valorización destes elementos patrimoniais, consolidándose como referencia imprescindible na investigación cultural galega.

Descargas

Os datos de descargas aínda non están dispoñibles.

Citas

Castelao (1926). Cousas. A Coruña: Lar.

Castelao (1929-1930). Sant-Iago en Bretaña. Nós. 67, 119-121; 79, 124-127.

Castelao (1930). As cruces de pedra na Bretaña. Santiago de Compostela: Seminario de Estudos Galegos.

Castelao (1940). Los cruceros. Galicia. 330, 41-44.

Castelao (1944). Sempre en Galiza. Buenos Aires: Editorial As Burgas.

Castelao (1950). As cruces de pedra na Galiza. Buenos Aires: Nós.

Castelao (1964). As cruces de pedra na Galiza: Discurso de ingreso na Real Academia Galega. A Coruña: Real Academia Galega.

Castelao (2000). Obras. T. VI [Epistolario]. Vigo: Galaxia. Coord. Henrique Monteagudo.

Filgueira Valverde, Xosé (1987). Cuarto adral: Castelao na lembranza. Sada: Ediciós do Castro.

Fortes Alén, María Jesús, coord. (2018). Cartolatría: Epistolario Sánchez Cantón - Filgueira Valverde. Pontevedra: Museo de Pontevedra.

Fraguas Fraguas, Antonio (1989). Castelao e o Seminario de Estudos Galegos. En: Justo Beramendi e Ramón Villares, eds. Actas Congreso Castelao. Santiago de Compostela: Universidade de Santiago de Compostela, vol. 1, 43-48.

Gurriarán, Ricardo (2006). Ciencia e conciencia na Universidade de Santiago (1900-1940). Santiago de Compostela: Universidade de Santiago de Compostela.

Monteagudo, Henrique e Villares, Ramón, eds. (2024). Saber de Nós. O Seminario de Estudos Galegos. Santiago de Compostela: Consello da Cultura Galega.

Novo, Olga (2010). Castelao no bosque de cruceiros. A viaxe a Bretaña de 1929. Moenia. 16, 5-34.

Núñez Seixas, Xosé Manoel (2016). O soño da Galicia ideal. Estudos sobre exiliados e emigrantes galegos. Vigo: Galaxia.

Otero Pedrayo, Ramón (1930). Un libro novo. El Pueblo Gallego. 19/VI/1930, 12.

Ríos Panisse, María do Carme (1989). O rupturismo do manifesto “¡Máis Alá!”. Dorna. 15, 87-92.

Seixas Seoane, Miguel Anxo (2019). Castelao constructor da nación. 3 vols. Vigo: Galaxia; Santiago de Compostela: Consorcio de Santiago.

Tilve Jar, M.ª de los Ángeles (2021). El legado Castelao en el Museo de Pontevedra. En: Inmaculada Real López, ed. Las colecciones y los museos del exilio. Madrid: Ministerio de Presidencia, Relaciones con las Cortes y Memoria Democrática, 67-107.

Tilve Jar, M.ª de los Ángeles e Castaño García, Xosé Manuel (2017). Meu Pontevedra. Castelao 1916-1936. Pontevedra: Museo de Pontevedra.

Valle Pérez, José Carlos (1986). Entre la arqueología y la etnología, las cruces de piedra. En: José Antonio Durán, ed. Castelao: 1886-1950. Madrid: Dirección General de Bellas Artes y Archivos, 180-183.

Valle Pérez, José Carlos (1989). Castelao e as cruces de pedra. En: Justo Beramendi e Ramón Villares, eds. Actas Congreso Castelao. Santiago de Compostela: Universidade de Santiago de Compostela, vol. 1, 599-602.

Valle Pérez, José Carlos (1999). Castelao e as cruces de pedra. Pontevedra: Museo de Pontevedra.

Valle Pérez, José Carlos (2000a). Castelao e o teatro. Notas ó abeiro das súas propostas para a escenografía de «Os vellos non deben de namorarse». En: Castelao e o teatro. Escenografías. Pontevedra: Museo de Pontevedra; A Coruña: Fundación Pedro Barrié de la Maza.

Valle Pérez, José Carlos (2000b). Castelao e as cruces de pedra. Fondos do Museo de Pontevedra. A Coruña: Fundación Pedro Barrié de la Maza.

Valle Pérez, José Carlos (2004). Castelao en Bretaña. En: Castelao en Bretaña. Catálogo da exposición. Pontevedra: Museo de Pontevedra, 11-23.

Valle Pérez, José Carlos (2022). A obra de Castelao no Museo de Pontevedra. Pontevedra: Amigos do Museo de Galicia.

Vieites, Manuel F. (2000). Castelao e o teatro popular galego. En Castelao. Exposición 50 aniversario. A Coruña: Fundación Caixa Galicia, 107-114.

Villares Paz, Ramón (2024). O Consello de Galiza, Goberno galego no exilio. Grial. Revista Galega de Cultura. 244, 63-67.