Letra en música: o cancioneiro popular galego

Descargas

Publicado

20-04-2026

Cómo citar

Ossa, S. de la (2026) “Letra en música: o cancioneiro popular galego”, Boletín da Real Academia Galega. A Coruña, (386), pp. 27–52. doi: 10.32766/brag.386.898.

Número

Sección

Estudos sobre a figura homenaxeada no Día das Letras Galegas

Autores/as

  • Sergio de la Ossa

DOI:

https://doi.org/10.32766/brag.386.898

Palabras clave:

métrica poética, versificación silábica e acentual, prosodia, musicalización, cántigas tradicionais galegas

Resumo

Poesía e música forman na tradición oral a unidade indisoluble da cántiga. Esta pode estudarse nas súas partes constituíntes, mais precisamos integralas de novo para examinar o que ambas comparten e as especificidades de cada unha delas. As interrelacións abórdanse primeiro desde o punto de vista da música e da súa influencia na lingua e no verso, e logo desde a beira oposta. A influencia da música séntese en cuestións tan dispares como a memoria, a diferente experiencia temporal ou orealce do carácter do texto, mentres que trazos musicais previos poden tamén discrepar coa prosodia. Desde o punto de vista da poesía, os sistemas de versificación silábico e acentual afectan de distinta maneira o ritmo musical, e a prosodia transforma superficialmente o ritmo e a melodía facendo discutible nos detalles a independencia de letra e música. Finalmente, trátanse varias cuestións abertas e posibles temas de investigación no contacto entre lingua, poesía e música.

Descargas

Os datos de descargas aínda non están dispoñibles.

Citas

Alonso Monteagudo, Julio Carlos (2024). Música e identidade galega. Do baile da gaita á muiñeira (s. xvii-xix). Tese de doutoramento. Universidade de Santiago de Compostela.

Asociación ORAL de Galicia (2018). Brindos do Ribeira de Louzarela no Xantar Brindeiro (Samos, 2009).

Baehr, Rudolf (1970). Manual de versificación española. Madrid: Gredos.

Bartók, Béla (1990 [1924]). Bartók Béla Írásai, 5: A magyar népdal [A canción popular húngara]. Budapest: Editio Musica.

Bartók, Béla e Kodály, Zoltán (1913). Az új egyetemes magyar népdalgyűjtemény tervezete [O plan de publicación do novo cancioneiro xeral húngaro]. Ethnographia. XXIV/5, 313-316.

Blanco, Domingo (1998). A literatura no canto popular. En: Carlos Villanueva e Milladoiro, coords. O feito diferencial galego na música. Santiago de Compostela: Museo do Pobo Galego, vol. 2, 141-166.

Domínguez Caparrós, José (1993). Métrica española. Madrid: Síntesis.

Domínguez Caparrós, José (2015). Gaita gallega. En: Miguel Angel Garrido Gallardo, ed. Diccionario español de términos literarios internacionales. Madrid: CSIC.

Equipo Glifo (1998). Diccionario de termos literarios. Santiago de Compostela: Xunta de Galicia.

Forneiro, José Luís (1991). El bilingüismo en el romancero gallego. Euskera ikerketa aldizkaria: Revista de Investigación de la Real Academia de la Lengua Vasca. 36, 3, 853-867.

Forneiro, José Luís (2000). El romancero tradicional de Galicia: una poesía entre dos lenguas. Oiartzun: Sendoa.

Forneiro, José Luís e de la Ossa, Sergio (2019). Romanceiro tradicional. Breve antologia das recolhas do Seminario Menéndez Pidal na Galiza (1977-1983). Santiago de Compostela: aCentral Folque.

Gasparov, Mikhail Leonovic (1996). A History of European Versification. Oxford: University Press.

Groba, Xavier e de la Ossa, Sergio (2017). Gustav Henningsen. Gravacións musicais en Galiza 1964-1968. Santiago de Compostela: aCentral Folque.

Karpeles, Maud (1987 [1973] ). An Introduction to English Folk Song. Londres-Nova York: Oxford University Press.

Manzano, Miguel (1995). Relación entre texto y melodía en la música popular de tradición oral. Anthropos. 166, 91-98.

Martínez Torner, Eduardo (2005 [1920]). Cancionero popular de la lírica asturiana. Valladolid: Maxtor. Ed. facsimilar.

Martínez Torner, Eduardo e Bal y Gay, Jesús (2007 [1973]). Cancionero gallego. A Coruña: Fundación Barrié de la Maza. Edición de Xosé Filgueira Valverde.

Menéndez Pidal, Ramón (1910). El romancero español. Nova York: The Hispanic Society of America.

Menéndez Pidal, Ramón (1953). Romancero hispánico (hispano-portugués-americano y sefardí). Teoría e historia. Madrid: Espasa Calpe.

MPG = Museo do Pobo Galego (2007- ). Arquivo do Patrimonio Oral da Identidade (APOI) [web]. Santiago de Compostela: Museo do Pobo Galego.

MTA Zenetudományi Intézet (2003- ). Publikált népzenei felvételek internetes adatbázisa.

Navarro Tomás, Tomás (1991 [1956] ). Métrica española. 3.ª ed. Barcelona: Labor.

Ossa, Sergio de la (2016). A formación da melodía nos brindos. Acento musical e acento prosódico. En: Ramon Pinheiro Almuinha, Repente galego. Pontevedra: Deputación de Pontevedra, 127-135.

Paksa, Katalin (1999). Magyar népzenetörténet. Budapest: Balassi. [Versión inglesa: A History of Hungarian Folk Music, 2020].

Paraíso, Isabel (2000). La métrica española en su contexto románico. Madrid: Arco.

Proto, Teresa (2015). Prosody, Melody and Rhythm in Vocal Music. The Problem of Textsetting in a Linguistic Perspective. Linguistics in the Netherlands. 32, 1, 116-129.

Rodríguez Vázquez, Rosalía (2010). Text-setting Constraints: A Comparative Perspective. Australian Journal of Linguistics. 30(1), 19-34.

Rodríguez Vázquez, Rosalía (2013). The Metrics of Galician Songs: Some Preliminary Remarks. La métrica de las canciones gallegas: consideraciones iniciales. Signa. 22, 59-80.

Rodríguez-Vázquez, Rosalía e de la Ossa, Sergio (2025). Accentual Text-setting in a Syllabic Tradition: The Case of Muiñeira Nova. Radical: A Journal of Phonology. 9, 1-38.

Sampedro y Folgar, Casto (2007 [1942]). Cancionero musical de Galicia. A Coruña: Fundación Barrié de la Maza. Edición de Xosé Filgueira Valverde.

Schubarth, Dorothé (1990). Verhältnis von Rhythmus, Akzent und Metrum im galizischen Volksgesang. [Relación entre ritmo, acento e compás no canto tradicional galego.] En: Oskár Elschek, ed. Rhythmik und Metrik in traditionellen Musikkulturen. Bratislava: Veda, 71-80.

Schubarth, Dorothé (1994). Relación entre texto y melodía en el canto popular gallego. En: Actes del col·loqui sobre cançó tradicional: Reus, setembre 1990. Reus: Publicaciones de L’Abadie de Montserrat, 139-154

Schubarth, Dorothé (2000). O simbolismo na lírica popular galega. Anuario de estudios literarios galegos. 2000, 225-245.

Schubarth, Dorothé e Santamarina, Antón (1984). Cancioneiro popular galego. I. A Coruña: Fundación Pedro Barrié de la Maza.

Schubarth, Dorothé e Santamarina, Antón (1993). Cancioneiro popular galego. VI. A Coruña: Fundación Pedro Barrié de la Maza.

Schubarth, Dorothé; Pinheiro, Ramon; Vavrinecz, András; e Santamarina, Antón (2015). Florencio, cego dos Vilares. Santiago de Compostela: aCentral Folque.

Torre, Esteban (2003). Sílabas y acentos. Fundamentos fonéticos y fonológicos del ritmo. Rhythmica. Revista Española de Métrica Comparada. 1, 273-301.

Trapero, Maximiano (1982). El romancero y su música. Revista de Folklore. 15, 80-84.

Valenciano, Ana (1998). Os romances tradicionais de Galicia. Catálogo exemplificado dos seus temas. Madrid-Santiago de Compostela: Fundación Menéndez Pidal-Xunta de Galicia.